Waak voor Russofobie

In de Nederlandse schaatsploeg heerst twijfel: moet men naar Rusland afreizen voor de EK Allround, of is het beter van niet? Coach Jan van Veen heeft alvast een keuze gemaakt, hij laat de EK aan zich voorbij gaan vanwege de rol die Rusland speelt op het internationale toneel.

Dat is een verademing. In de sport is het namelijk lange tijd de mode geweest om de moraal opzij te schuiven. Dat kun je de sporter moeilijk kwalijk nemen, want topsport is individualisme pur sang en bovendien is topsport nauw verweven met nationalisme: topsporters kunnen daardoor internationaal bruggen bouwen als politici niet meer met elkaar kunnen praten.

Maar als een leider kampioenschappen naar zich toetrekt om het nationalisme verder te voeden, dient men voorzichtig te worden, want dan dreigt de sporter een politiek wapen te worden. Dat is het statement van schaatscoach Van Veen: sport is politiek. Het is dus goed dat er sporters zijn die bereid zijn om hun eigen sportieve belang opzij te zetten in dienst van het maatschappelijk belang.

Aan de oprechtheid van de schaatsers twijfel ik niet. Coach Van Veen noemde de buitenlandse politiek van Rusland als reden om van het reisje Rusland af te zien. Marijn de Vries noemde in haar column een andere reden: het geïnstitutionaliseerde gebruik van doping om Russische sporters op het wereldtoneel te laten presteren.

Er zijn genoeg redenen voor een kritische houding jegens Rusland en zijn leider Poetin, maar de Finse premier Alexander Stubb waarschuwde onlangs voor overdreven Russofobie. En daar zit wat in: de ‘foute zaken’ in Rusland krijgen in de Westerse kranten onevenredig veel aandacht, terwijl de positieve zaken, zoals bijvoorbeeld het politiek asiel van Edward Snowden, met louter scepsis worden ontvangen.

Er is het een en ander af te dingen op de kritiek jegens Rusland. In het Westen was bijvoorbeeld recent veel aandacht voor de invoering van een wet die homo- ‘propaganda’ verbiedt, omdat die wet kan worden misbruikt om homoseksualiteit zelf te bestraffen. Dit is vooralsnog echter nog niet gebeurd – slechts een handvol mensen is tot een geldboete veroordeeld na pro-homoseksuele uitingen in de media. Homoseksualiteit is in Rusland niet verboden, maar wel in tal van andere landen, waaronder Qatar, waar in 2022 het WK voetbal zal plaatsvinden.

De Russische betrekkingen met Oekraïne zijn uiteraard zorgelijk, maar ik begrijp niet goed waarom Europa niet instemt met verkiezingen in Oost-Oekraïne over eventuele onafhankelijkheid. Met een beetje moeite moeten zelfs daar toch wel eerlijke verkiezingen zijn te organiseren? Als het land werkelijk zo gespleten is, waarom moeten we de boel dan met geweld bij elkaar houden? Of gaat het ons helemaal niet om de Oekraïners, maar om de Europese invloedssfeer? Is het dan een banale krachtsmeting tussen Rusland en Europa over de ruggen van de bewoners, met schuld aan beide kanten?

Persoonlijk maak ik me net zoveel zorgen om Rusland, als om de anti-Russische eensgezindheid van de Westerse media. De Russische kranten schrijven wat Poetin wilt lezen, de Europese kranten schrijven wat wij willen lezen. Kritiek op Rusland scoort, een zelfkritische houding in het Russisch-Europees conflict kan op weinig sympathie rekenen. Zo hebben wij in Europa geen censuur nodig – die leggen we onszelf wel op. Zo was er bijvoorbeeld nauwelijks kritiek op de sancties tegen Rusland, die toch weinig democratisch zijn te noemen. Waarom ontbreekt bijvoorbeeld de naam van Roman Abramovitsj op de zwarte lijst Russen? Hij is een van de welvarendste en invloedrijkste Russen en een vertrouweling van Poetin. Het is een interessante, maar geen moeilijke vraag, want Abramovitsj is tevens eigenaar van de Engelse voetbalclub Chelsea. Tel maar na wat een boycot voor maatschappelijke impact zou hebben – ook het brave Europa gebruikt de sport dus als politiek wapen.

Europa zondigt bovendien nog meer: de grenzen zijn voor vreemdelingen hermetisch afgesloten, zodat jaarlijks duizenden mensen sterven in een poging Europa over zee te bereiken- we menen dat het onze verantwoordelijkheid niet is, maar wiens schuld is het dan wel? In de Verenigde Staten is de doodstraf, die in Rusland al lang is afgeschaft, nog steeds dagelijkse praktijk. Onlangs werd duidelijk dat de Verenigde Staten gebruik maakt van verschrikkelijke martelmethoden. Toch verwacht ik niet dat de Europese leiders hun Amerikaanse collega gaan opbellen om hun zorgen te uiten, laat staan dat we gaan overwegen om de Verenigde Staten te boycotten.

Waar ligt dan de grens? Wat accepteren we en wanneer moeten we een land boycotten? In hoeverre staat sport los van politiek? Twijfel is het beste antwoord op dergelijke vragen, schreef Wilfried de Jong. Ik ben het met hem eens, want in veel gevallen dient de sport prima om culturen te overbruggen en om mensenrechten te verspreiden.

Een van de problemen is, dat in bijna iedere sport kampioenschappen min of meer te koop zijn. Doordat er geen plafond is vastgesteld in wat een kampioenschap mag kosten, is de kandidaat met het grootste budget meestal degene die het kampioenschap mag organiseren. Qatar en Rusland zijn momenteel de landen die bereid zijn flink in de buidel te tasten om kampioenschappen te organiseren. Zouden er redelijke plafonds worden ingesteld, dan zouden sportieve en maatschappelijke belangen een grotere rol gaan spelen in de toewijzing van kampioenschappen en worden sporters niet zo gemakkelijk betrokken in het politieke spel.

Terugkomend bij de schaatsers, omarm ik, net als Wilfried de Jong, hun twijfel. Een kritische houding is altijd goed, er zijn geen gemakkelijke antwoorden in moeilijke kwesties. Twijfel is misschien geen antwoord op een vraag, maar wel de bevestiging ervan.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.