Het failliet van Europa

Aan de voet van de Olympus vindt de dramatische implosie plaats van een ideologisch verbond. De Goden zullen er wel om lachen, om dat arme volk dat gebukt gaat onder een schuld die ze door de banken is toegeschoven. Maar die staatsschuld van de Grieken is het grootste probleem niet: de staatsschuld, die hoeft alleen maar kwijtgescholden te worden. Dat mag dan wel ongelukkig klinken, maar volgens de economen is er gewoon geen andere oplossing voor de economische kant van het probleem.

Varoufakis had een inhoudelijk verhaal. Met hem had Griekenland waarschijnlijk de meest deskundige en integere minister die maar denkbaar is aan de onderhandelingstafel, maar hij was zo ontzettend overtuigd van zijn zaak, dat het politieke probleem er alleen maar groter door werd. Zijn deskundigheid en overtuiging leidden er namelijk toe dat de overige spelers niet konden toegeven zonder het risico te lopen door het electoraat als verliezer te worden beschouwd. Omwille van de beeldvorming is hij opzij geschoven. Met die zet gaf Tsipras zijn tegenspeler Dijsselbloem de mogelijkheid zich uit de lastige positie te redden waarin hij zichzelf had gedrongen. Toegeven aan de Grieken zou voor hem politieke zelfmoord zijn, maar met volharden in zijn opstelling van vóór het Griekse referendum, nee = grexit, zou Dijsselbloem de complete Europese economie op het spel zetten. Met het vervangen van zijn minister hoopte Tsipras Dijsselbloem de politieke ruimte te verschaffen om te bewegen in de richting van de enige oplossing die mogelijk is, en die nota bene Varoufakis hem heeft voorgeschoteld.

Integriteit is een eigenschap die we bij politici nauwelijks meer terugzien. Toegegeven, het intelligente brilletje van Dijsselbloem, de korte zwarte krullen met een grijzende glans, de wenkbrauwen die zijn fronsen benadrukken wekken de schijn van integriteit. Maar werkelijke integriteit is een eigenschap die we eerder bij academici dan bij politici treffen. Als politicus was professor Varoufakis dus niet echt op zijn plek. Het had geweldig kunnen werken, als men met integriteit nog raad wist. Maar nee, de Belg Verhofstadt scheen vanmorgen bijvoorbeeld te menen dat de privileges voor reders en de Grieks-Orthodoxe Kerk aan de huidige crisis ten grondslag liggen. Een lachertje natuurlijk, want welk land je ook onder de loep neemt, je vindt altijd wel iets bijzonders waar je je om kunt opwinden.

Het economisch effect van de privileges van de Grieks-Orthodoxe kerk mag dan wel marginaal zijn, het effect van Verhofstadts opmerking moet niet worden onderschat. Want de beeldvorming van Europa, en daarmee ook de besluitvorming, komt tegenwoordig bijna alleen met lachertjes tot stand – maximaal honderdveertig tekens. In politiek en ook in de journalistiek is er bijna geen plaats meer voor relativering. Er is geen journalist die de moeite nam om de opmerking van Verhofstadt in perspectief te plaatsen. In plaats daarvan noemt de NOS hem ‘geëmotioneerd’, wat de lezer dan maar mag interpreteren als ‘oprecht’. Maar zijn die zogenaamde emoties van politici werkelijk oprecht?

Jarenlang gaat de Griekse bevolking reeds gebukt onder hevige bezuinigingen en zogenaamde her- of vervormingen die nauwelijks of zelfs averechts werkten. In Europa heerst er ondertussen boosheid over de Griekse pensioenen. Maar waarom zou je in hemelsnaam de pensioenleeftijd verhogen als er niet eens werk is om mensen bezig te houden? Om te begrijpen waarom de Europese leiders om de problemen heen praten, althans ten overstaan van de media, dient men zich te realiseren dat ze in werkelijkheid niet tegen de Grieken praten, maar tegen hun eigen volk. De onderbuikgevoelens worden zoveel mogelijk uitgebuit ten behoeve van het stemkapitaal. Elke sneer richting de Grieken levert bussen stemmen op. Denk aan Ruttes verkiezingsbelofte: geen cent meer naar de Grieken. Maar in die tijd wist Varoufakis (toen nog professor) al, dat het dieptepunt nog lang niet was bereikt en zelfs Europa uiteen kon drijven.

Zo wordt de democratie uitgehold door lege oneliners die de voorpagina halen – mede dankzij intellectueel onvermogen van een legioen journalisten die enthousiast meetypen met iedere treffende onliner. Voor werkelijke democratie is oprechtheid van politici en kritische houding van journalisten even belangrijk als de vrijheid om te stemmen.

Maar wat bezielt Tsipras undertussen om de clown uit te hangen terwijl zijn volk ligt te creperen? Het antwoord is heel simpel: hij hangt de clown helemaal niet uit. Het is hem en het Griekse volk menens. Tal van economen zijn het erover eens dat nog meer bezuinigen alleen maar averechts werkt. De enige werkelijke oplossing ligt bij andere landen, die moeten de Griekse staatsschuld ten minste deels kwijtschelden. Maar dat gaat er niet van komen, want als de Europese leiders zouden toegeven, gaan de duimen van het electoraat omlaag. Oud-minister Varoufakis schreef hier een sterk stuk over: Merkel heeft twee knoppen: een rode en een gele. Eén van de knoppen redt zowel de Grieken als Europa. Dat weet Merkel, maar die knop zal ze niet drukken. Dat heeft ze zichzelf namelijk onmogelijk gemaakt.

Als we over de Grieken spreken, hebben we het over een volk in de periferie, met zo een tien miljoen koppen. De staatsschuld per persoon is vergelijkbaar met die van Nederland. Het grootste verschil zit ‘m in de inkomsten. Want de gemiddelde Griek verdient nog niet half van wat een Nederlander verdient. De huidige werkeloosheid is dan ook moordend en deels te wijten aan de bezuinigingen die van Europa en het IMF zijn opgedrongen. De opmerkingen van Tsipras, die stelt dat Griekenland vijf jaar een proeflaboratorium is geweest, zijn dus helemaal niet uit de lucht gegrepen. De Griekse crisis is een Europees probleem, zegt hij. Daar heeft hij tenminste ten dele gelijk in: de afgelopen vijf jaar zijn de banken overeind gehouden, en daarmee is het geld uiteindelijk vooral bij de Duitsers terecht gekomen. En wat dan nog, al zou het een Grieks probleem zijn. Wat kan een Griek eraan doen dat hij in Griekenland geboren is? En een willekeurige Nederlander, jij of ik, hebben wij werkelijk invloed op het relatief gunstig economisch klimaat van de laaglanden, of zijn wij slechts parasieten, net als de Grieken?

In Brussel spreekt men over de euro, over geld en schulden, maar nauwelijks over de morele waarden van een Europees verbond. De crisis in Europa is dan ook slechts voor een klein deel een economische van aard. De inhoudelijke democratie staat op het spel, want de beeldvorming, de volksverlakkerij en grote woorden omwille van het electoraat onderwerpen de rede. Waar is de Europese solidariteit? Grieken zijn mensen als jij en ik: ze moeten eten en willen een dak boven het hoofd. Ze werken of zijn op zoek naar werk. Ze hebben zich een loer later draaien door leuchenachtige leiders, net als wij. Op dit moment hebben de Grieken een vriend nodig – maar wij draaien hen de rug toe. Ik zal toch niet de enige zijn die liever een maandsalaris inlevert om de Grieken te helpen hun last te verlichten (en, als we dan toch bezig zijn, nog eens een maandsalaris om vluchtelingen uit oorlogsgebieden een kans te geven in veiligheid een bestaan op te bouwen). Maar politici zijn doof voor idealen, het denken is steeds meer gericht op, de de klank van de munt. Moedeloos zien we toe hoe politici Europa moreel om zeep helpen.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.