Waar vier wegen samenkomen

Je zwoegt en zeult en de sneeuw vormt een ijslaag onder de latten. Bij wijze van groet halen skiërs hun schouders op, onpas huono keli, want hoe goed je de latten ook waxt, met zoveel verse sneeuw is de loipe te stroef om snelheid te maken. Daarom maak ik vanochtend een uitzonderlijke keuze. In plaats van vijftig kilometer te skiën of de benen uit het lijf te lopen kies ik voor de bank – de bank in de huiskamer. De zachte, bruine bank, waarop je languit kunt liggen en waarop je met een extra kussen in je rug ontspannen kunt lezen. In plaats van door de sneeuw te ploegen trok ik een fleece deken over me heen.

neljäntienristeys (2)Tommi Kinnunen’s Neljäntienristeys. Nog vijftig bladzijden had ik te gaan, en terwijl de bladzijden langzaam door mijn vingers glijden heb ik het wonderbaarlijke gevoel met een fijne souplesse van een lange heuvel omlaag te glijden. Het perspectief vernauwt en door de viima, de koude wind, prikken tranen in mijn ooghoeken, net als wanneer Onni met zijn dochter op de slee van de helling glijdt en met een harde klap op het bevroren meer terechtkomt.

Letterlijk vertaald betekent de titel ‘kruispunt van vier wegen’, maar is door Sophie Kuiper vertaald naar Waar vier wegen samenkomen. De keuze is logisch, want Kruispunt van vier wegen klinkt droog en geforceerd en zou het boek te kort doen.

Neljäntienristeys is een prachtig geschreven familiegeschiedenis die verschillende generaties bestrijkt, van 1895 tot 1996, en het speelt zich bijna geheel af in een huis bij een kruispunt van vier wegen in Kuusamo, het buurdorp van Posio, waar ik in 2014 en 2015 als arts op het gezondheidscentrum heb gewerkt. In die tijd was Kuusamo voor mij het dorp voor de boodschappen waar Posio te klein en Oulu (op 4 uur rijden) te ver weg voor was. Het is ook het geboortedorp van de schrijver, Tommi Kinnunen, die tegenwoordig overigens in Turku woont.

Het eerste deel van het boek gaat over Maria, een trotse en eigenzinnige vroedvrouw die niet onbevlekt maar wel als alleenstaande moeder door het leven gaat. Het tweede deel gaat over haar dochter Lahja (lahja betekent gift), die zwanger wordt van een man die haar in de steek laat. Daarna volgen we Kaarina, de vrouw van kleinzoon Johannes en het laatste deel van het boek gaat over Onni (wat ‘geluk’ betekent), de man die met Lahja trouwt hoewel ze al een dochtertje heeft.

Het verhaal is opgebouwd uit fragmenten waar vaak jaren, soms zelfs decennia tussen zitten, en aanvankelijk zijn het vooral de gaten tussen de fragmenten die het echte verhaal vertellen. Ondanks of misschien wel dankzij die gaten in de tijd lukt het Kinnunen om de personen uiterst fijngevoelig te portretteren. Neljäntienristeys is een familieverhaal over buitenstaanders die een geheim of een vloek met zich meedragen. Het handelt over autonomie, over schuld en vergiffenis.  Bij het lezen dringt zich de vraag op in hoeverre we zelf invloed hebben op onze levensweg. Een gedachte daarover is weergegeven in het volgende fragment:

Volgens Maria is het leven als een gebouw, als een groot huis, met veel kamers en vertrekken en overal deuren. Ieder kiest zijn eigen deur, ieder volgt zijn zelfgekozen route door de keuken, via de veranda en de gang waar nog meer deuren zijn en waarvan geen enkele goed of fout is, want het zijn slechts deuren. Het kan gebeuren dat je in een heel ander vertrek uitkomt dan waar je naar op weg was. Daar is zij nu, ze heeft haar eigen deuren geopend en gesloten, via de vroedvrouwenschool en de kamers van het overleven. En nu realiseert ze zich dat ze per ongeluk haar kleindochter heeft meegebracht, die niet begrijpt hoe ze in deze kamer is terechtgekomen, en die op de drempel van de trouwkerk vraagt waar de man in godsnaam voor nodig is.

In het laatste deel onvouwt zich Onni’s dramatische verhaal dat de eerdere ‘gaten’ opvult. Dit is misschien wel het meest pijnlijke deel en ik zou hier graag meer over vertellen ware het niet dat ik dan teveel van het plot zou onthullen.

Met zijn debuutroman is het in een keer raak voor Tommi Kinnunen. Het boek, dat in 2014 verscheen, heeft belangrijke literaire prijzen gewonnen, is in verschillende talen vertaald en staat nu zelfs op de long list voor de European Literature prize. Onlangs is een theaterversie in première gegaan. De Nederlandse vertaling is door Prometheus uitgegeven. Van Lopotti, het tweede boek van Tommi Kinnunen, zijn in de eerste dagen meer dan tienduizend boeken over de toonbank gegaan en volgens een twitterbericht kon Prometheus de verleiding niet weerstaan om ook de Nederlandse rechten van dat boek te kopen. Lopotti is geen normaal Fins woord maar dialect, het komt uit het Russisch (sloboda) en betekent dorp of nederzetting. Het boek is een vervolg op de familiegeschiedenis van Neljäntienristeys en staat hoog op mijn verlanglijstje want ik heb van verschillende kanten gehoord dat Lopotti nog beter is…

Neljäntienristeys is nu uit en het sneeuwt niet meer. Misschien trek ik er nog even op uit, want uiteindelijk zijn de besneeuwde heuvels net als boeken, alleen is het daar niet het verhaal van Onni maar je eigen levensverhaal dat de gaten opvult en woorden betekenis verleent.

Näkymä kylätielle (uitzicht op dorpsweg) door Eino Kinnunen, jaren 1950
Näkymä kylätielle (uitzicht op dorpsweg) door Eino Kinnunen, jaren 1950


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s