About Thijs Feuth

Dutch medical doctor (respiratory medicine, tropical medicine), living in Finland. Writer of fiction and non-fiction. Books: Zwarte ogen (2015), Achter de rug van God (2017). Presently working on: Kafka is dood (2020). Marathon PB 2:23. PhD.

Ik ben boos

Op maandag bezwijkt een pasgeboren meisje aan tetanus.

Op dinsdag overlijdt een zwangere vrouw en haar tweeëntwintig weken oude foetus ook. Oorzaak onbekend.

Op woensdag gaat een jongen van vijf onderweg van de eerste hulp naar de afdeling dood.

Op donderdag hoor ik een vrouw kermen om haar man. Die sterft op de afdeling in het ziekenhuis zonder door een arts te zijn gezien.

En op vrijdag stel ik zwijgend de dood vast bij een jongeman van vierentwintig, na een paar dagen koorts.

Nee, dit is niet het zoveelste zielige verhaal uit Afrika. Ik ben de stations van verdriet en medelijden allang gepasseerd. Dit is een boze brief.

Ik ben boos omdat dit een willekeurige greep is uit talloze onnodige sterfgevallen, die stuk voor stuk voortkomen uit armoede. Ik ben boos omdat dit geen nieuws is maar als vanouds. Een j’accuse heeft een momentum nodig, maar mijn Dreyfus zal nooit komen. Het onrecht van wereldwijde ongelijkheid is de actualiteit van dag in dag uit.

Ik ben boos omdat een bevriende docent zevenentwintig duizend kwacha per maand verdient, omgerekend ongeveer een euro per dag. Net genoeg om te overleven als je je eigen mais en groenten verbouwt en zolang je maar geen tegenslagen kent. Hoe kan hij zich toeleggen op zijn vak en de perspectieven van zijn leerlingen veiligstellen?

Op het platteland zijn de mensen bijzonder kwetsbaar. Geld voor transport naar het ziekenhuis is moeilijk op te brengen en de akkers kunnen hun boer niet missen. Vaak is het ziekteproces al onomkeerbaar als men eindelijk komt. Medisch gezien is het dan te laat, maar voor velen is het te vroeg om naar de dokter te gaan zolang er nog kans is op spontaan herstel. Ik ben boos omdat een eenvoudige bewoner van het Afrikaanse platteland nooit bij Jinek aan zal schuiven.

Ik ben boos omdat de ellende grotendeels terug te voeren is op problemen die met de juiste wil al lang zouden zijn opgelost. Onderwijs, infrastructuur, een veilig leefgebied en basale gezondheidszorg. We hebben de werkelijkheid van landen als Malawi in het schemergebied van ons bewustzijn geparkeerd. Hoe groot is onze samenleving? Waar houdt het gemeenschapsgevoel op, en hoe ver reikt de verantwoordelijkheid van een welvarende staat? Toen een groep Nederlandse artsen ons ziekenhuis onlangs bezocht, begreep ik uit hun geschokte gezichten dat men zich eerder niet had gerealiseerd wat extreme armoede impliceerde. Met deze brief raak ik mijn woede kwijt. Gelukkig maar, want een goede arts is hard van binnen en zacht van buiten. Maar ik hoop dat deze brief iets ontketent, in u, in een van u.

(deze tekst is op 29 januari 2019 verschenen op opiniewebsite Joop.nl)

I am angry

On Monday, an infant dies from tetanus.

On Tuesday, a pregnant woman passes away and her twenty-two weeks old foetus too. For unknown reasons.

On Wednesday, a five year old boy dies while being transported from the emergency department to the ward.

On Thursday morning, I hear a woman wailing for her husband, who breathes his last, before being seen by a doctor.

And on Friday afternoon I confirm the death of a twenty-four year old lad, speechlessly, after he suffered fevers for a number of days.

No, this is not going to be another pitiful story from Africa. I have long passed the stations of grief and pity. This is an angry letter.

I am angry because this is a random choice out of many needless deaths, all related to poverty. I am angry because this isn’t any news, but of old. A j’accuse needs a momentum, but my Dreyfus will never come. The injustice of global inequity is an everyday actuality.

I am angry because a befriended teacher receives a salary of twenty-seven thousand kwacha a month, which converts to roughly one pound per day. Just enough to survive if you cultivate your own maize and crops, as long as you don’t face any misfortune. How can he dedicate himself sufficiently to his job and safeguard the perspectives of his pupils?

People living in rural areas are particularly vulnerable. It’s hard to find money for transport to the hospital and the fields can’t do without their peasants. The disease may be in an irreversible state once a patient seeks medical care. By then it’s too late, in medical terms, but for many people it would be too early to seek care as long as there’s chance of improvement without intervention.

I am angry because the misery is caused by basic problems that would have been solved ages ago if there would have been the right will. Problems with education, infrastructure, a safe environment and basic health care. We hide the reality of countries like Malawi somewhere in the back of our mind. Where are the boundaries of our society? How big is our community, and how far do the responsibilities of a wealthy country reach?

I am angry because an average African peasant will never be invited to our major talk shows, and because opinion makers rather scuffle over trivial issues than over what may be the greatest injustice of our era. When a group of European doctors recently visited our hospital, I could read from their shocked faces that never before they had fully understood what world they were living in. By writing this letter my angriness subsides, and that’s just fine, because a good doctor is hard on the inside and soft on the outside. So good bye angriness, but will I ever comprehend?

(een Nederlandse versie van dit stuk verscheen op Joop.nl)

Sustainable happiness

I direct my penlight at Catherine’s eyes. There isn’t any reaction detectable in the black pinheads. I open the upper button on her shirt carefully and lay my stethoscope on her shining skin. The soft murmur of her breath reminds me of the sea touching the shore, but it repeats itself faster, much faster, and has a higher pitch. The muscle reflexes are absent in her arms and legs. Underneath her left breast, in which mammary glands are developing, there’s her heart pounding more than a hundred times a minute.

A co-worker applies gel to the skin of her lower abdomen and finds out that the heart of the little one is happily beating. There are no foetal abnormalities on the ultrasound, the findings are consistent with an uncomplicated pregnancy of around twenty-two weeks.

An uncomplicated pregnancy, except for the facts that Catherine has high fever and that she’s unconscious. She’s in coma and we don’t know why. We have no further diagnostic investigations to offer in our hospital, and referral to the university hospital has been refused. This woman of merely twenty years old will die soon, and her unborn child too. All hopes are faded, no one believes in a happy ending.

This is the story of a woman with HIV and epilepsy, who was found laying unconsciously out in the field. But more specifically, this is the story of a woman in Malawi, one of the poorest countries in the world. ‘Diagnostic interventions’ is an euphemism for a few standard laboratory tests, including one for malaria, and the ultrasound that was already mentioned. No scan of the brain, not even a chest X-ray nor a blood culture.

Many things have changed since I visited Malawi for the first time ten years ago, back then as a medical student. The number of people dying from malaria has dramatically declined, the country seems to gain control over the HIV-epidemic and also child mortality has declined. But there are still many people for whom nothing has changed, people who don’t have money to get to the hospital (where care is free of charge) or whose disease remains unclear or doesn’t respond to treatment. Far too many people die needlessly.

At night I see a pattern of green and red twisting lines and I hear voices. Faithless whispers on my right side that he can’t get no sleep, and to my left there’s a woman crying for help. Is this a dream, or are these hallucinations caused by the malaria prophylaxis? The pictures and voices fade like a candle in the wind that smashes heavy rains to the aluminium sheets on the roof. I feel empty. I am the middle of the night, a damp night caught in a mosquito net.

What is my role here, in this particular hospital, in this country? Do I do the right thing? Is the work I do effective and sustainable? And do I bear responsibility for the poverty that I see everywhere around me? Any westerner coming to Africa will encounter those questions. If not asking them yourself, others will pose them to you. But are these more important than the question whether you are happy?

I pull the sheets away from my body and stare at the point where the net is connected to the roof, centrally above the bed. This is my polar star on the southern hemisphere. Suddenly I realise that the self-critical questions arise from the perception that we belong to the country where we are born. Being home means that you don’t need to justify your presence. But does that also apply to me? Anywhere in the world it’s easier for me to feel at home than in the country where I was born.

Of course it won’t do any harm to ask yourself whether you do the right thing. But if I may speak for myself: I cannot be sustainably happy without taking other people’s wellbeing into consideration. Taking care of each other is an essential part of taking care of yourself. I stare to the zenith of my mosquito net and at the same time I wander in my mind through the village, where life flourishes in all it’s sounds and colours, and then I wander through the western streets on Twitter, where despite of their wealth, people always find a reason to complain. Maybe an early death is still preferable to having never really lived, I think, and with that guilty thought I fall asleep.

Duurzaam geluk

Met een lampje schijn ik in Catherine’s ogen. De zwarte speldenknopjes vertonen geen enkele reactie. Voorzichtig maak ik de bovenste knoop van haar shirt los en leg ik mijn stethoscoop op haar glanzende huid. Ik luister naar het vertrouwde geruis door de luchtwegen, dat me doet denken aan de branding van de zee, maar sneller is, veel sneller, en hoger van toon. De spierreflexen in haar armen en benen zijn afwezig. Onder haar linkerborst, waarin melkklieren in ontwikkeling zijn, roffelt haar hart met meer dan honderd slagen per minuut.

Een collega smeert gel op de onderbuik en stelt vast dat het hartje van de kleine vrolijk klopt. Op de echo zijn er geen foetale afwijkingen te zien, de bevindingen zouden passen bij een ongecompliceerde zwangerschap van zo’n tweeëntwintig weken.

Een ongecompliceerde zwangerschap, behalve dan dat Catherine hoge koorts heeft en in coma ligt. In diepe coma, en we weten niet waarom. In ons ziekenhuis zijn de mogelijkheden tot aanvullend onderzoek uitgeput en verwijzing wordt door het universitair ziekenhuis herhaaldelijk afgewezen. Deze vrouw, van amper vijfentwintig jaar oud, gaat sterven, en haar kindje ook. Er is niemand meer die nog gelooft in een goede afloop.

Dit is het verhaal van een vrouw met HIV en epilepsie, die buiten bewustzijn was aangetroffen in het veld. Maar vooral is dit het verhaal van een vrouw ergens in Malawi, een van de armste landen van de wereld. ‘Aanvullend onderzoek’ is in dit geval een eufemisme voor een malariatest, een paar standaard laboratoriumtesten en de genoemde echoscan. Geen scan van het brein, niet eens een longfoto of een bloedkweek.

Er zijn veel dingen ten goede veranderd sinds ik tien jaar geleden als coassistent voor het eerst in Malawi was. De sterfte aan malaria is zo’n beetje gehalveerd, de HIV-epidemie lijkt onder controle te komen en ook de kindersterfte is flink afgenomen. Toch zijn er nog altijd veel mensen die buiten de boot vallen, die geen geld hebben om naar het ziekenhuis te komen (waar de zorg overigens gratis is) of bij wie de ziekte in het ongewis blijft of niet op behandeling reageert. Nog steeds gaan er veel te veel mensen onnodig dood.

In de nacht zie ik een patroon van groene en rode kronkelende lijnen en bewegende stippen en hoor ik stemmen. Rechts van me fluistert Faithless dat hij geen slaap kan krijgen, links schreeuwt een zwangere vrouw om hulp. Is dit een droom, of ben ik aan het hallucineren van de malariaprofylaxe? Dan doven de beelden en stemmen uit als een kaars in de wind die regen tegen de ramen en op de aluminium dakplaten slaat. Ik voel me leeg, ik ben het midden van de nacht, een klamme nacht die gevangen is in een muskietennet.

Wat is mijn rol, in het ziekenhuis, in dit land? Doe ik wel het goede? Is het werk dat ik verricht wel effectief en duurzaam? En ben ik niet een beetje schuldig aan de armoede om me heen? Wie als westerling in Afrika aan de slag gaat, krijgt hoe dan ook met zulke vragen te maken. Ben je het zelf niet die je die vragen stelt, dan vallen anderen je er wel mee lastig. Maar zijn die vragen eigenlijk relevanter dan de vraag of je gelukkig bent?

Ik sla het laken van me af en staar naar het punt waarmee het net aan het plafond is bevestigd, midden boven het bed. Dat is mijn poolster op het zuidelijk halfrond. Plotseling realiseer ik me dat mijn zelfkritische vragen worden ingegeven door het idee dat je thuishoort in het land waar je geboren bent. Thuis zijn betekent geen rekenschap af te hoeven leggen over je aanwezigheid. Maar geldt dat ook voor mij? Ik voel me overal ter wereld gemakkelijker thuis dan in mijn vaderland.

Natuurlijk kan het geen kwaad om jezelf zo nu en dan de vraag te stellen of je het goede doet. Als ik voor mezelf spreek: ik kan niet duurzaam gelukkig zijn zonder het welzijn van de ander erin te betrekken. Zorg dragen voor de ander maakt onderdeel uit van zorg voor jezelf. Starend naar het zenit van mijn muskietennet dwaal ik in gedachten door de dorpsstraat, waar het leven zich in al zijn vitaliteit voltrekt, en dan door mijn Nederlandse dorpsstraat op Twitter, waar ondanks de weelde waarin ze leven mensen altijd weer een reden vinden om ontevreden te zijn. Misschien is een vroege dood wel minder erg dan nooit echt te leven, denk ik, en met die schuldige gedachte val ik in slaap.

(deze column is gepubliceerd op opiniewebsite Joop.nl)